گذشته نادم شدند و آن ندامت بعد از خرابى بصره فايده بايشان نداد و گويند مراد بتسبيح استثنا است و تفويض يعنى چرا انشاء اللَّه نميگوئيد وجه تسميهء آن باستثنا تشارك هر دو است در تعظيم چه استثناء تفويض امر است به او سبحانه و تسبيح تنزيهء او و هر يك از اين مستلزم تعظيماند يا در تنزيهء آن از جريان آنچه غير ارادهء او باشد در ملك و از حسن نقل كرده‌اند كه مراد بتسبيح صلوة است زيرا كه ايشان در نماز تهاون مينمودند و اگر نه نماز ايشان را باز مىداشت از فحشاء و منكر و باعث ميشد بر آنكه استثنا گويند و فقرا را محروم نسازند و بعضى تفسير بر اينوجه كرده‌اند كه چرا تعظيم خدا نميكنيد بوسيله طاعت و اتباع اوامر و نواهى او يا چرا نعمتى كه بشما داده ياد آن نميكنيد و بشكر گذارى آن اقدام نمىنمائيد به اخراج حقوق فقرا از آن حاصل كه ايشان اعتراف بگناه خود نموده گفتند كه پاك است خداى ما از آنكه بر فرستادن اين بلا بر ما ستم كرده باشد * ( إِنَّا كُنَّا ظالِمِينَ ) * بدرستى كه ما بوديم ستمكاران بر نفس خود بمنع فقرا و مساكين * ( فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ ) * پس روى آوردند بعضى از ايشان * ( عَلى بَعْضٍ ) * بر بعض ديگر * ( يَتَلاوَمُونَ ) * در حالتى كه ملامت مىكردند يكديگر را به جهت آنكه بعضى از ايشان بمنع فقرا امر ميكرد و ديگرى استصواب او مىنمود و يكى ديگر ساكت بود و راضى ديگرى منكر آن پس زبان بملامت يكديگر گشادند و اين آن را مىگفت كه تو چنين انديشيدى و آن عذر ميآورد كه تو صواب ديد من ميكردى و ديگرى ميگفت تو اگر چه ساكت بودى اما بدين راضى بودى القصه همه بر گذشته نادم گشته از روى نياز بگريم كارساز * ( قالُوا ) * گفتند * ( يا وَيْلَنا ) * اى واى بر ما * ( إِنَّا كُنَّا ) * بدرستى كه ما بوديم * ( طاغِينَ ) * از حد برندگان در گنه كارى و درگذرنده از حدود بارى كه استثنا نكرديم و درويشان را محروم ساختيم ويل لفظ مكروهى است كه بر نفس بسيار شاق باشد و ويس كمتر از او است و ويح بين بين و چون توبه موجب تكفير خطياتست و واسطهء لطف و احسان از واهب العطيات از اين جهة بعد از اين گفتند * ( عَسى رَبُّنا ) * شايد كه پروردگار ما يعنى اميدواريم از كرم او * ( أَنْ يُبْدِلَنا ) * آنكه بدل دهد ما را * ( خَيْراً مِنْها ) * بهتر از اين باغ ببركت توبه و اعتراف بخطيه * ( إِنَّا إِلى رَبِّنا ) * بدرستى كه ما بسوى پروردگار خود * ( راغِبُونَ ) * رغبت كنندگانيم يعنى راجى بعفو اوئيم يا طالب خير از او يا راغب بر فرمانبردارى او يا تايب بسوى او و از ابن عباس و مجاهد مرويست كه حق سبحانه بلطف عميم خود قبول توبهء ايشان نمود